Ο Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 650/2012 της 4ης Ιουλίου 2012 εναρμονίζει τους κανόνες περί διεθνούς δικαιοδοσίας και το εφαρμοστέο δίκαιο που διέπει τα θέματα κληρονομικής διαδοχής στην ΕΕ, καθώς επίσης και την αναγνώριση και εκτέλεση των αποφάσεων και την αποδοχή και εκτέλεση των δημοσίων εγγράφων στις υποθέσεις αυτές (εφαρμόζεται στις κληρονομικές διαδοχές ενώ ΔΕΝ εφαρμόζεται σε φορολογικά, τελωνειακά ή διοικητικά ζητήματα). Επίσης, καθιερώνει το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, το οποίο χρησιμοποιείται από κληρονόμους, κληροδόχους, εκτελεστές διαθηκών ή διαχειριστές της κληρονομιαίας περιουσίας για να επικαλεσθούν την ιδιότητά τους ή να ασκήσουν τα δικαιώματά τους σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ.

Διεθνής δικαιοδοσία

Τα δικαστήρια του κράτους μέλους της ΕΕ στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά το χρόνο του θανάτου έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν την υπόθεση κληρονομικής διαδοχής στο σύνολό της. Στην περίπτωση που η συνήθης διαμονή του θανόντος κατά τον χρόνο του θανάτου δεν βρισκόταν σε κράτος μέλος της ΕΕ, τα δικαστήρια ενός κράτους μέλους της ΕΕ στο οποίο βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας έχουν διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν την υπόθεση κληρονομικής διαδοχής εφόσον ο θανών:

• είχε την ιθαγένεια του συγκεκριμένου κράτους της ΕΕ κατά το χρόνο του θανάτου· ή
• διατηρούσε την προηγούμενη συνήθη διαμονή του στο συγκεκριμένο κράτος της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι, κατά το χρόνο που επελήφθη το δικαστήριο, δεν έχει παρέλθει περίοδος μεγαλύτερη της πενταετίας από τη στιγμή που μεταβλήθηκε η εν λόγω συνήθης διαμονή.

Σε περίπτωση που ο θανών έχει επιλέξει δίκαιο σύμφωνα με τον κανονισμό και το επιλεχθέν από τον θανόντα δίκαιο είναι το δίκαιο κράτους μέλους της ΕΕ, τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν ότι τα δικαστήρια του εν λόγω κράτους έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν οποιοδήποτε θέμα κληρονομικής διαδοχής.

Τα δικαστήρια του κράτους της ΕΕ στο οποίο ο θανών διατηρούσε τη συνήθη διαμονή του κατά το χρόνο του θανάτου δύνανται ναδιαπιστώσουν την έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας τους για να επιληφθούν της κληρονομικής διαδοχής, εφόσον θεωρούν ότι τα δικαστήρια του κράτους της ΕΕ, του οποίου το δίκαιο επελέγη, είναι καταλληλότερα να εκδικάσουν την υπόθεση κληρονομικής διαδοχής, λαμβάνοντας υπόψη τις πρακτικές περιστάσεις της διαδοχής, όπως είναι η συνήθης διαμονή των διαδίκων και ο τόπος στον οποίο βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία.

Τα δικαστήρια κράτους της ΕΕ του οποίου το δίκαιο επελέγη από το θανόντα έχουν διεθνή δικαιοδοσία εφόσον:

• το πρώτο επιληφθέν δικαστήριο έχει διαπιστώσει έλλειψη δικαιοδοσίας στην ίδια υπόθεση βάσει των ειδικών προϋποθέσεων που προβλέπει ο κανονισμός·
• οι διάδικοι έχουν συμφωνήσει να απονείμουν δικαιοδοσία στα δικαστήρια του εν λόγω κράτους της ΕΕ·
• οι διάδικοι έχουν αποδεχθεί ρητώς τη διεθνή δικαιοδοσία του επιληφθέντος δικαστηρίου.

Εφαρμοστέο δίκαιο

Με την επιφύλαξη τυχόν αντίθετης διάταξης του παρόντος κανονισμού, για το σύνολο της κληρονομίας είναι εφαρμοστέο το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου.

Ένα πρόσωπο δύναται να επιλέξει ως δίκαιο που θα διέπει την κληρονομική διαδοχή του το δίκαιο του κράτους του οποίου έχει τηνιθαγένεια κατά το χρόνο πραγματοποίησης της επιλογής του ή κατά το χρόνο του θανάτου. Ένα πρόσωπο που έχει ιθαγένειες περισσότερων κρατών, μπορεί να επιλέξει το δίκαιο οποιουδήποτε εξ αυτών.

Το δίκαιο διέπει, ενδεικτικά, τα ακόλουθα:

• τα αίτια, τον χρόνο και τον τόπο έναρξης της κληρονομικής διαδοχής·
• τον καθορισμό των δικαιούχων, της κληρονομικής μερίδας που τους αναλογεί και των υποχρεώσεων που πιθανώς τους έχει επιβάλει ο θανών, καθώς και τον καθορισμό των υπόλοιπων κληρονομικών δικαιωμάτων·
• την κληρονομική ικανότητα·
• την αποκλήρωση και την κληρονομική αναξιότητα·
• τη μεταβίβαση προς τους κληρονόμους και, κατά περίπτωση, τους κληροδόχους των περιουσιακών στοιχείων, των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απαρτίζουν την κληρονομία·
• τις εξουσίες των κληρονόμων, των εκτελεστών διαθηκών και των λοιπών διαχειριστών της περιουσίας, με την επιφύλαξη των ειδικών ρυθμίσεων για το διορισμό και τις αρμοδιότητες του διαχειριστή κληρονομίας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις·
• την ευθύνη που απορρέει από τα χρέη της κληρονομίας·
• τη διαθέσιμη μερίδα της κληρονομίας, τα δικαιώματα νόμιμης μοίρας και τους λοιπούς περιορισμούς επί της διάθεσης αιτία θανάτου καθώς και αξιώσεις που μπορεί να έχουν πρόσωπα οικεία του θανόντος έναντι της περιουσίας ή των κληρονόμων·
• οποιαδήποτε υποχρέωση επιστροφής ή υπολογισμού δωρεών, γονικών παροχών ή κληροδοτημάτων, κατά τον καθορισμό των μερίδων των διαφόρων δικαιούχων·
• τη διανομή της κληρονομίας.

Αναγνώριση και εκτελεστότητα των αποφάσεων

Οι αποφάσεις που εκδίδονται σε ένα κράτος της ΕΕ αναγνωρίζονται σε ολόκληρη την ΕΕ, χωρίς να απαιτείται καμία ειδική διαδικασία.

Οι αποφάσεις οι οποίες είναι εκτελεστές στο εν κράτος της ΕΕ στο οποίο έχουν εκδοθεί, καθίστανται εκτελεστές σε άλλο κράτος της ΕΕ αφού κηρυχθούν εκεί εκτελεστές, κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου, από το δικαστήριο που έχει την κατά τόπον αρμοδιότητα ή την αρμόδια αρχή.

Αποδοχή και εκτέλεση των δημόσιων εγγράφων

Τα δημόσια έγγραφα που καταρτίζονται σε ένα κράτος της ΕΕ έχουν την ίδια αποδεικτική ισχύ σε άλλο κράτος της ΕΕ με αυτή που έχουν στο κράτος μέλος προέλευσης ή την πλησιέστερη ισχύ, υπό τον όρο ότι αυτό δεν αντιβαίνει προδήλως στη δημόσια τάξη του συγκεκριμένου κράτους της ΕΕ.

Τα δημόσια έγγραφα που είναι εκτελεστά στο εν κράτος της ΕΕ στο οποίο έχουν εκδοθεί, καθίστανται εκτελεστά σε άλλο κράτος της ΕΕ αφού κηρυχθούν εκεί εκτελεστά, κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου, από το δικαστήριο που έχει την κατά τόπον αρμοδιότητα ή την αρμόδια αρχή.

Ευρωπαϊκό κληρονομητήριο

Με τον παρόντα κανονισμό θεσπίζεται το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, το οποίο προορίζεται προς χρήση των κληρονόμων, των κληροδόχων που έχουν άμεσα δικαιώματα στην κληρονομία και των εκτελεστών της διαθήκης ή των διαχειριστών της κληρονομιαίας περιουσίας, οι οποίοι πρέπει να επικαλεσθούν σε άλλο κράτος της ΕΕ την ιδιότητά τους ή να ασκήσουν τα δικαιώματά τους ως κληρονόμων ή κληροδόχων και/ή τις εξουσίες τους ως εκτελεστών της διαθήκης ή διαχειριστών της κληρονομιαίας περιουσίας. Το κληρονομητήριο παράγει τα αποτελέσματά του από τη στιγμή που εκδίδεται σε όλα τα κράτη της ΕΕ χωρίς να απαιτείται καμία ειδική διαδικασία.

Έναρξη ισχύος 

Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στην κληρονομική διαδοχή προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται κατά ή μετά τη 17η Αυγούστου 2015. Οι επιλογές δικαίου και οι διατάξεις τελευταίας βούλησης που καταρτίζονται πριν από αυτήν την ημερομηνία θεωρούνται έγκυρες εφόσον πληρούν τις ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στον κανονισμό.

Η Δανία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν συμμετέχουν στον κανονισμό. Ως εκ τούτου, οι διαδικασίες κληρονομικής διαδοχής τις οποίες χειρίζονται οι αρχές των εν λόγω τριών κρατών μελών θα εξακολουθούν να διέπονται από εθνικούς κανόνες.